Businesscase Almere: Straatkubus

De gemeente Almere ontwikkelde met lokale partners de Straatkubus: een geografisch informatiesysteem dat gegevens uit verschillende domeinen op postcodeniveau combineerde en op een kaart toonde. Zo zagen gemeente en partners snel waar problemen zich concentreerden. De businesscase liet zien hoe het project Achter de Voordeur daardoor effectiever werd.

Wat: de Straatkubus

Het systeem combineerde gemeentelijke gegevens over bijvoorbeeld werkloosheid, schulden, schoolverzuim en overlast met gegevens van andere partijen, zoals huurschulden of zorgconsumptie. Het toonde de resultaten op postcodeniveau (1234AB), wat overeenkomt met 16 tot 20 huishoudens. Zo koppelde de Straatkubus koude statistieken aan de warme kennis van frontlijnwerkers. Zij konden hun vermoedens toetsen, zodat interventies niet op geruchten maar op feiten berustten. Begin 2014 werkten alleen geautoriseerde beleidsmedewerkers van de gemeente met het systeem.

Volgens een strategisch beleidsadviseur van Almere kon de gemeente dankzij de Straatkubus eerder signaleren en gerichter optreden.

Waarom: aanleiding

Almere werd in 1977 opgezet voor maximaal 250.000 inwoners en groeide tot 190.000 inwoners. In 2009 vroeg het Rijk om 60.000 extra woningen. De gemeente wilde niet dat die groei ten koste ging van de bestaande stad, waar kwetsbare huishoudens achterbleven als kansrijke bewoners naar nieuwbouwwijken trokken. Eind 2010 gaven frontlijnwerkers bovendien aan dat partijen langs elkaar heen werkten en dat de statistieken te grof waren: wijkgemiddelden verborgen grote verschillen binnen een wijk.

Hoe: Achter de Voordeur in de Eilandenbuurt

De Eilandenbuurt in Almere Buiten telde 2145 huishoudens, van wie 33% een laag inkomen had. Opbouwwerk en woningcorporaties meldden problemen: volgens de gebiedsmanager ging het onder meer om slotkinderen, die na school op straat bleven tot hun ouders thuis waren, en om meer huurachterstanden dan elders. Met de Straatkubus analyseerde de gemeente samen met opbouwwerk, de Brede School en woningcorporaties de situatie. De problemen bleken complexer dan gedacht en geconcentreerd in enkele straten met samen 244 huishoudens.

Daarop volgde Achter de Voordeur. 15-20 geworven en opgeleide vrijwilligers voerden huis-aan-huis gesprekken over de (financiële) situatie, gaven tips, verwezen zo nodig door en kwamen na een aantal weken terug voor nazorg. Bij 59% van de huishoudens waar zij aanbelden, was behoefte aan zo’n adviesgesprek. Lees meer over de inzet van vrijwilligers.

Resultaat, kosten en baten

• Dankzij de Straatkubus steeg het aandeel huishoudens dat Achter de Voordeur bereikte van 45% naar 59%.
• Zonder de Straatkubus zou het project de gemeente ca. €1,21 per geïnvesteerde euro hebben opgeleverd; met de Straatkubus steeg dat rendement tot €1,99.
• De voorbereiding van een interventie duurde ca. 1 week in plaats van ca. 8 weken, met 2 overleggen en een tijdsinvestering van 1 dagdeel.
• Tussen 2009 en 2014 maakte de gemeente ca. 75.000 euro vrij voor de ontwikkeling van het systeem en de aankoop van extra data.

Toegevoegde waarde en lessen

Beleidsmedewerkers noemden de aanpak nauwkeuriger, sneller en effectiever. Plekken die het urgentst leken, bleken soms minder urgent. Probleemgebieden liepen soms door meerdere wijken heen, of bleken juist geconcentreerd in een paar postcodegebieden. Er was ook minder non-respons.

Almere wilde het systeem ook openstellen voor frontlijnwerkers zoals opbouwwerkers, politie en sociale wijkteams. Dat bleek niet volledig haalbaar: het vroeg goede analysevaardigheden en stuitte op de privacywetgeving (zie Privacy bij schuldpreventie). Het ministerie van BZK steunde de ontwikkelingsrichting. Dordrecht en Zaanstad startten eigen pilots met de Straatkubus. Platform31 maakte een factsheet over de Straatkubus. De volledige casebeschrijving, ook met maatschappelijke kosten-batenanalyse, verscheen als pdf.