Handreiking Schuldhulpverlening in de keten – lessen uit de praktijk voor het opzetten van effectieve samenwerkingsverbanden

Schulden hangen vaak samen met andere problemen. Deze handreiking bracht in kaart wat gemeenten leerden van samenwerking tussen hulp- en dienstverleners bij een integrale aanpak van schulden.

Uitvoering

Policy Productions, in opdracht van het ministerie van SZW.

Resultaat

De handreiking Schuldhulpverlening in de keten (pdf).

Toelichting

Hulpverlening heeft alleen zin als alle problemen samen worden aangepakt. Samenwerking tussen verschillende hulp- en dienstverleners kan daaraan bijdragen. De handreiking beschreef de leerervaringen van een aantal samenwerkingspraktijken binnen gemeenten. Zo bood zij bouwstenen om samenwerkingsverbanden voor een integrale aanpak van schulden te ontwikkelen en te versterken.

Praktijkvoorbeeld: Arnhem

In Arnhem werkten welzijnsorganisatie Rijnstad en het budget adviescentrum (BAC) van de gemeente nauw samen. Gedragsverandering gold daar als belangrijke voorwaarde voor geslaagde schuldhulp.

Volgens het afdelingshoofd Sociaal Raadslieden en Schuldhulpverlening van Rijnstad werd bij een aanmelding eerst gekeken wie de klant is, wat hij kan en hoe hij dat zo zelfstandig mogelijk kan doen. Maakte een klant in de eerste fase alweer nieuwe schulden, kwam hij afspraken niet na of lukte het niet zijn uitgaven aan te passen, dan verwees het BAC hem naar Rijnstad voor intensieve begeleiding. Klanten die met minder begeleiding toe konden, bleven bij het BAC.

Beide organisaties werkten met de zogenoemde schulddienstverleningsladder. De klant bracht bijvoorbeeld zijn uitgaven omlaag en probeerde zijn inkomen te verhogen. Na de zeven stappen was hij aantoonbaar stabiel en kon hij beginnen met het oplossen van zijn schulden. Alleen bij ernstige bijkomende problemen, zoals psychische problemen of een verslaving, werd tweedelijnshulp ingeschakeld. Dat gold voor een kleine groep.

Vrijwilligers speelden een grote rol. Naast hulp bij de administratie werden zij ook ingezet als budgetcoach, bijvoorbeeld door mee te kijken met betalingen of mee te gaan boodschappen doen. De hulpverlener van Rijnstad en de budgetcoach stelden samen met de klant een begeleidingsplan op. Daarnaast combineerde Rijnstad maatschappelijk werk, gericht op gedragsverandering, met sociaal raadslieden die hielpen met onder meer toeslagen en de berekening van de beslagvrije voet. Doordat deze onderdelen onder één dak zaten, kwam de klant volgens het afdelingshoofd sneller op het juiste spoor.

Het afdelingshoofd verwachtte dat een integrale aanpak steeds meer de standaard zou worden, al was het maar om efficiënter met de beschikbare middelen om te gaan. Alleen afspraken maken met schuldeisers was volgens hem niet genoeg: een duurzame oplossing vraagt dat de schuldenaar zijn gedrag verandert.