Screening aan de poort bij schuldhulpverlening

In oktober 2012 kwam het screeningsinstrument Mesis© beschikbaar voor gemeenten. Met deze wetenschappelijk onderbouwde vragenlijst en de bijbehorende rekenregels konden gemeenten al tijdens de aanvraag bepalen waar een schuldenaar staat, wat hij kan en welke ondersteuning past. Mesis© was ontwikkeld met publiek geld en voor gemeenten tegen kostprijs te gebruiken.

Schulden als gedragsvraagstuk

Gemeenten moesten met minder middelen meer klanten helpen, terwijl de dossiers steeds complexer werden. Voor veel schuldenaren is hun situatie niet alleen een financieel vraagstuk, maar ook een gedragsvraagstuk. De uitvoering was niet altijd effectief, omdat er te weinig aandacht was voor gedrag.

Schuldhulpverleners benaderden klanten vaak op intuïtie en stelden technisch-juridische vragen centraal. Er was te weinig wetenschappelijk onderbouwde kennis over welke aanpak bij welke klant het beste werkt.

Ontwikkeling van het instrument

Onderzoek naar klantprofielen voor schuldenaren liet zien dat inzicht in gedrag, houding, motivatie en vaardigheden bepalend is voor effectieve hulp. Daarop voortbouwend liet Divosa, binnen het programma van het ministerie van SZW voor effectieve schuldhulp, Regioplan en een onderzoeker een methodisch screeningsinstrument ontwikkelen. Het instrument werd bij diverse gemeenten getest. Een groep wetenschappers gaf feedback, en ook ervaringen van klanten, schuldhulpverleners en managers zijn erin verwerkt.

Wat is Mesis©?

Mesis© is een vragenlijst met context en toelichting. Het instrument laat zien waartoe een schuldenaar in staat is. Ook deelt het schuldenaren in op motivatie, gedrag en vaardigheden, zodat groepen klanten ontstaan: klantprofielen.

Mesis© is dus geen mal die iedereen in een hokje met een standaardrecept duwt. Het maakt juist onderbouwd maatwerk mogelijk en helpt om de screeningsfase methodischer en uniformer uit te voeren. Dat vraagt wel dat uitvoerders goed worden geschoold en getraind in de nieuwe kijk op schuldenaren.

Beheer en betrouwbaarheid

De onafhankelijke not-for-profitstichting Beheer en ontwikkeling instrumenten ondersteuning vakmanschap sociaal domein ging het instrument beheren. De stichting maakte een digitale versie mogelijk en zorgde voor verdere validatie, ontwikkeling en onderhoud. Gemeenten die de digitale versie gebruikten, betaalden een kostendekkende vergoeding.

Vragenlijst en rekenregels waren ook vrij beschikbaar. Divosa en de stichting wezen er wel op dat eigen aanpassingen het onderhoud en de betrouwbaarheid van de uitkomsten in gevaar kunnen brengen. Het instrument en de handleiding stonden op de website van Mesis.