Zaanse pilot maatwerkbudget levert winst op in de aanpak van schulden

Op 23 februari 2017 ontving de gemeenteraad van Zaanstad de evaluatie van de pilot maatwerkbudget. De pilot startte in mei 2015 en moest sociale wijk- en jeugdteams in staat stellen inwoners met financiële en sociale problemen snel te ondersteunen, zodat die problemen niet escaleerden. Uit de evaluatie door Slim Beleid en het Verwey-Jonker Instituut bleek dat de aanpak vooral goed werkte voor mensen met schulden.

Vertrouwen in de wijkteams

De pilot kwam er na een motie in de gemeenteraad eind 2014. Eerder actieonderzoek had laten zien dat gezinnen in armoede behoefte hadden aan maatwerk. Zaanstad trok 800.000 euro uit voor de pilot.

Wijkteammedewerkers mochten zelf inschatten of inwoners in (verborgen) armoede geholpen waren met een bijdrage uit het budget. Volgens een onderzoeker van Slim Beleid moest de gemeente de teams in het begin stimuleren het budget te gebruiken: zij voelden het als een grote verantwoordelijkheid en waren terughoudend. In anderhalf jaar werd in totaal 309.586 euro toegekend.

Drempel naar schuldhulp weggenomen

De onderzoekers bestudeerden 20 casussen. In alle gevallen speelden schulden, bij 16 personen ging het om problematische schulden. Het budget werd vaak ingezet om de drempel naar schuldhulpverlening weg te nemen, of zorgde ervoor dat de schuldsituatie stabiliseerde of verbeterde. Bij 10 casussen brachten de onderzoekers ook de voorkomen maatschappelijke kosten in kaart: in 7 daarvan waren de kosten zonder maatwerkbudget beduidend hoger geweest.

Succesfactoren

Een belangrijke succesfactor was de integrale blik. Veel gemeenten redeneerden nog vanuit afzonderlijke regelingen, terwijl bijvoorbeeld het aflossen van een huurschuld een uithuiszetting en daarmee kosten voor pleegzorg kan voorkomen. Dat bleek vaak goedkoper en op lange termijn structureler.

Een tweede succesfactor was snelheid: wijkteams kenden het budget binnen 24 uur toe. In veel gevallen had ook bijzondere bijstand gekund, maar die procedure duurt veel langer, terwijl snelheid bijvoorbeeld bij de borg voor een nieuwe woning nodig is.

Leerpunt: wederkerigheid

De effecten konden nog beter met duidelijke afspraken over wat van de inwoner werd verwacht. Wijkteams en inwoners waren enthousiast en onderschreven het belang van wederkerigheid. Veel inwoners hadden deze hulp niet verwacht en wilden graag iets terugdoen, bijvoorbeeld als vrijwilliger. De gemeenteraad zou daarna beslissen hoe de pilot structureel beleid werd. Het volledige rapport staat bij de evaluatie van de pilot maatwerkbudget Zaanstad van het Verwey-Jonker Instituut.